Financiële repressie in India

Het bleef wat onder de internationale mediaradar, maar in India speelde zich eerder deze maand een sterk staaltje van financiële repressie af. Die media hadden met de Amerikaanse verkiezingssoap andere katten te geselen en dit was scherp gezien van de Indiase autoriteiten.

India telt 1,25 miljard inwoners en is één van de snelst groeiende emerging markets ter wereld. Daarnaast kampt het land ook met tal van problemen, met voorop een gebrekkige infrastructuur en corruptie. De sociale structuur is er op een vrij ingewikkelde manier georganiseerd (kastenstelsel) en er vallen ook grote groepen uit de boot (de kastenlozen). Meer dan 90 procent van de economische transacties verloopt in contanten. Een aanzienlijk deel van de bevolking (53 procent volgens de Reserve Bank of India) heeft geen eigen bankrekening en bijgevolg ook geen debet- of kredietkaart.

De schaduweconomie tiert er dan ook welig. De omvang ervan wordt geschat op bijna een kwart van het officiële bruto binnenlands product (bbp). Indiërs hebben een broertje dood aan belastingen betalen. Ze zien niet in waarom ze geld moeten afgeven aan een overheid waarvan ze heel weinig of niets van terugkrijgen.

Een deel van de verborgen rijkdom uit ontdoken belastingen vindt zijn weg naar steekpenningen aan corrupte ambtenaren waarvan de bevolking de meest uiteenlopende gunsten probeert gedaan te krijgen. Een ander deel vloeit richting misdaad en de financiering van terreurbewegingen.

Het aanpakken van corruptie en de zwarte economie was de belangrijkste verkiezingsbelofte van premier Narendra Modi.  Bedoeling is om de tientallen miljarden aan zwart geld uit de economie te halen.

Modi

Modi koos voor een schoktherapie om dit te bewerkstelligen. De biljetten van 500 en 1000 roepie, samen goed voor 85 procent van de geldvoorraad, werden in één klap afgeschaft als wettig betaalmiddel. Eigenaars hebben tot 30 december de tijd om deze op een rekening te plaatsen of om te ruilen tegen nieuwe biljetten van 500 en 2000 roepie. Ten minste, indien men kan aantonen dat het om legaal verdiend geld gaat waar al belastingen werden op betaald. En daar wringt in veel gevallen precies het schoentje.

Om de maatregel zo effectief mogelijk te doen verlopen, werden er vooraf zo weinig mogelijk mensen van op de hoogte gesteld. Naast Modi zelf ging het om de Minister van Financiën, de gouverneur van de Indiase centrale bank en nog enkele ingewijden. De rest van het kabinet werd pas op de hoogte gebracht, net voor de bevolking door een toespraak van Modi op de nationale televisie.

Effectief was de maatregel wel, maar efficiënt allerminst. Het spreekt voor zich dat zoveel geld niet ineens vervangen kan worden. Eén en ander verliep dan ook in een complete chaos. De banken bleven 24 uur dicht om de kantoren en de geldautomaten te voorzien van nieuwe biljetten. Maar bij opening was ongeveer de helft nog niet bevoorraad. Miljoenen Indiërs stonden dagenlang in de rij om hun geld om te wisselen.

currency1-14-1479113458

Dit leidde tot een acuut gebrek aan nieuw geld waardoor een deel van de economie tot stilstand kwam. De Minister van Financiën erkent de problemen en gaf toe dat deze onvermijdelijk zijn. Het kan nog meerdere weken duren vooraleer alle geldautomaten aangepast zijn.

De doelstelling van Modi&Co mag dan op papier al nobel zijn, waar het op neerkomt is dat een grote groep mensen van het ene moment op het andere zo goed als volledig onteigend werden. Modi doet bovendien enkel aan symptoombestrijding maar pakt de oorzaken van zwart geld en corruptie niet aan.

Neemt u van ons aan dat India niet de laatste staat is die dergelijke onteigening zal doorvoeren. Enkele dagen later pleitte investeringsbank UBS voor een gelijkaardige maatregel in Australië om de zwarte economie een slag toe te dienen. Wie is de volgende?

Er zijn in elk geval voldoende precedenten. Zo was er dichter bij huis de Gutt-operatie van 1944. De tot Belg genaturaliseerde Camille Gutt was Minister van Financiën in het Belgische oorlogskabinet tijdens WOII. Gutt heeft de bedenkelijke eer dat zijn naam verbonden is aan de geldsanering net voor het einde van de oorlog. Omdat de geldhoeveelheid op korte tijd sterk was toegenomen (hé, was dit de voorbije jaren ook niet opnieuw het geval…), werd een reeks maatregelen genomen om de prijsstabiliteit te herstellen. Eén daarvan was de verplichte inwisseling van biljetten van 100 frank met een maximum van 4000 frank per gezinslid.

Een jaar later waren de Nederlanders aan de beurt met het tientje van Lieftinck. De toenmalige Minister van Financiën Piet Lieftinck maakte in 1945 alle Nederlandse papiergeld ongeldig. Alle oude bankbiljetten moesten in 1 week tijd worden ingeruild tegen nieuwe. Elke Nederlander kreeg toen een tientje (10 Gulden) om die week te overbruggen.

contact_crisis_en_oorlog

Dergelijke geldsaneringsmaatregelen zijn nefast voor het vertrouwen in het geldsysteem. Dit was 70 jaar geleden het geval en nu ook nog. En laat dit vertrouwen nu net de hoeksteen zijn van elk financieel systeem.

Wie denkt dat we intussen “beschaafd” zijn geworden en dat dergelijke operaties niet meer zullen voorvallen, komt best van zijn wolk af en kijkt naar het Indiase voorbeeld.

En herlees misschien ook nog eens onze tekst over bail-out vs. bail-in.

Het is in dit kader ook bijzonder interessant om na te gaan wat er in India met de lokale goudprijs (in roepie) gebeurde. De recente gebeurtenissen in India zijn namelijk de zoveelste illustratie van de relatieve waarde van papieren geld. We zouden daarom denken dat er bij de meesten toch stilaan een belletje moet beginnen rinkelen.

“Financiële repressie in India” verder lezen

To trump: (werkwoord): aftroeven, overtreffen

Alea iacta est. De teerlingen zijn geworpen: Donald J. Trump wordt de 45ste president van de Verenigde Staten van Amerika. De verkiezing is in de eerste plaats een dikke middelvinger van het Amerikaanse kiespubliek naar het establishment.

Dit establishment werd in deze tragi-komische verkiezingssoap vertegenwoordigd door het Clinton-kamp, die God, klein Pierke, de Obama’s en een hele rits Hollywoodsterren voor hun kar spanden.

Tevergeefs, want ‘the deplorables’ (vrij vertaald, ‘de miserabelen’ of ook nog ‘de marginalen’), zoals Clinton de Trump-aanhangers omschreef, hebben gewonnen.

De verkiezingsoverwinning van Trump zal de komende dagen en weken in verschillende media nog uitgebreid worden geanalyseerd. Diezelfde media die Trump tot de dag van de verkiezing geen schijn van een kans gaven. Wij staan nu al kort even stil bij de impact van de verkiezing op de financiële markten.  

De anti-Trump lobby had vooraf gewaarschuwd voor een bloedbad op de globale financiële markten. Ook zou de waarde van de Amerikaanse dollar kelderen.

Niets daarvan, zo blijkt. De dollarindex, die de waarde van de Amerikaanse munt afzet tegenover de valuta van de belangrijkste handelspartners, noteert enkele uren na de bekendmaking van Trump’s overwinning alweer op hetzelfde peil als ervoor.

DXY091116

Er werden in de verkiezingscampagne tal van sterke uitspraken gedaan over protectionisme, belastingverlagingen, defensie, gezondheidszorg en infrastructuurwerken, om er maar enkele te noemen. Maar de soep wordt nooit zo heet gegeten als ze wordt opgediend.

De nieuwe president zal moeten rekening houden met een Congres dat hem in toom zal houden en zal zich ook moeten plooien naar de financiële realiteit die maakt dat de budgettaire manoeuvreerruimte eerder beperkt is.

Het is bijgevolg nog veel te vroeg om de concrete impact op verschillende sectoren te becijferen. Er is dan ook geen enkele reden waarom de beurswaarde van individuele bedrijven van de ene op de andere dag sterk zou moeten schommelen als gevolg van de verkiezing van Trump.

Op korte termijn zijn het met name de wisselkoersevoluties die de beurskoersen bepalen. De stijging van de Japanse yen (JPY) was dan ook de reden waarom de aandelen van de Japanse exporteurs vannacht in een eerste reactie zo sterk daalden. We legden eerder hier al uitgebreid uit waarom uitgerekend de JPY een ‘safe-haven currency’ is.

jpy091116

Ook goud klom initieel hoger maar de prijs van het gele metaal kwam niet eens in de buurt van het jaarhoogtepunt dat in juli werd neergezet. Na enkele uren was het grootste deel van de winst al terug weggesmolten.

Voorlopige conclusie: de financiële mallemolen blijft ook met Trump gewoon doordraaien.

gold09116

Ruwe olie: terug naar af

We schreven eerder al dat de intentie van de OPEC-leden om de productie te beperken vanuit fundamenteel (vraag- en aanbod) standpunt een non-event was. Dit besef lijkt met enige vertraging nu ook tot de markt doorgedrongen. De prijs van een vat ruwe olie daalde opnieuw tot het niveau van eind september. Dit maakt dat alle winst sinds de aankondiging van de kartelleden intussen is weggesmolten.

De output zou tot 1 miljoen vaten/dag lager moeten uitkomen maar de leden moesten het onderling nog eens worden wie welke inspanning zou leveren. Dit leek een maand geleden nog een formaliteit. Zelfs Rusland leek vrijwillig mee te gaan doen. Het marktenthousiasme kon dan ook niet op en de olieprijs schoot naar het hoogste niveau in 15 maanden.

oil_price_3nov

Intussen is het enthousiasme al flink bekoeld. Minder dan een maand voor de officiële OPEC vergadering in Wenen lijkt  een akkoord verder af dan ooit. Naast Libië, Nigeria en Iran meent nu ook Irak in aanmerking te komen om te worden vrijgesteld van productieverminderingen. Olieminister Jabbar Al-Luaibi verwijst daarvoor naar het oplaaiende oorlogsgeweld in het land.

Rusland blaast al sinds het begin warm en koud over de bereidheid om samen met OPEC in zee te gaan. Olieminister Alexander Novak liet alvast optekenen dat van een productiedaling geen sprake kan zijn. Een stabilisering van de output op het huidige niveau is wel bespreekbaar. Rusland produceerde in oktober 10,2 miljoen vaten ruwe olie/dag. Dit is het hoogste cijfer sinds het uiteenvallen van de Sovjet Unie.

Maar zelfs een stabilisering staat in contrast met de voorlopige begrotingsopmaak voor de komende 2 jaar.  Daarin gaat Rusland uit van hogere inkomsten uit ruwe olie. Volgens de schattingen zou de output in 2017 en 2018 met respectievelijk 0,7 en 0,9 procent toenemen. Rusland zit dan ook verlegen om extra (dollar)inkomsten.

hqdefault

Volgens een rondvraag door nieuwsagentschap Bloomberg  steeg de output van het kartel in oktober naar iets meer dan 34 miljoen vaten per dag. De toename tegenover september komt op rekening van Libië, Nigeria en Iran, die hun gezamenlijke output met 400000 vaten/dag zagen toenemen. Ook Iran produceerde meer ruwe olie. In de Verenigde Staten lijkt de daling van het aanbod dan weer te stabiliseren.

Het marktsentiment ten aanzien van ruwe olie is op dit moment erg negatief. De markt gaat er in toenemende mate van uit dat de intentieverklaring van eind september dode letter zal blijven. Een hoger dan verwachte voorraadtoename in de Verenigde Staten verzuurde het sentiment verder.

We vinden een prijs van 50 dollar voor een vat ruwe olie met de huidige stand van zaken een correct niveau. Naargelang het sentiment kan de prijs undershooten richting 40-45 dollar of overshooten richting 55-60 dollar. Beide scenario’s bieden investeringskansen om respectievelijk posities à la hausse en à la baisse in te nemen.

Een terugkeer naar de bodemniveaus van begin dit jaar lijkt weinig realistisch omdat het onevenwicht tussen vraag en aanbod intussen veel kleiner is geworden. Anderzijds zit ook een aanhoudende prijsstijging er niet in. Daarvoor groeit de vraag te traag en staat er genoeg potentieel aanbod in de steigers (met name de schaliesector in de Verenigde Staten).

Duurzaam prijsherstel bij de grondstoffen?

Minder dan een jaar terug zaten de grondstoffen als activaklasse nog in het verdomhoekje. Zo viel de Bloomberg Commodity Index begin dit jaar terug naar het laagste niveau sinds 2003, onder meer door een fors gedaalde olieprijs. Drie kwartalen later noteert dezelfde index nu bijna een vijfde boven het dieptepunt.

Grondstoffen zijn een zogenaamde ‘boom-bust’ sector waarbij periodes met grote tekorten en stijgende prijzen worden afgewisseld met overschotten en dalende prijzen. Bij de opkomst van China als economische grootmacht in het vorige decennium volstond de toenmalige productiecapaciteit in de grondstoffensector niet om aan de vraag te voldoen. Dit zorgde vooral tijdens de eerste jaren van de stierenmarkt voor flinke prijsstijgingen.

The sky was the limit tijdens de jaren van ongebreidelde groei in de vraag naar grondstoffen. Het was de tijd van forse investeringen in het verhogen van de productie én duur betaalde overnames. De hausse zette zich na een korte onderbreking in 2008 (financiële crisis) gewoon door en kende in 2011 een hoogtepunt. Pas vanaf de tweede helft van 2014 ging het sterk bergaf en daarvoor waren verschillende oorzaken.

De factor China, die de hausse in gang zette, werkt ook in de omgekeerde richting. De hoogdagen van de Chinese economische groei zijn duidelijk voorbij. Zo klom het bruto binnenlands product (bbp) in 2015 aan het laagste tempo in 25 jaar. De groei was niet alleen minder hoog maar ook nog eens minder grondstoffenintensief.

Het is achteraf gezien eenvoudig om de vinger op de wonde te leggen. Maar op het moment zelf was niemand bereid om vrijwillig marktaandeel af te staan. De vraag was hoog en wie een bepaalde uitbreiding niet deed, zag de concurrentie marktaandeel inpalmen. Dezelfde redenering was van toepassing bij het kopen van extra omzet door overnames. Maar de (Chinese) hemel viel naar beneden en de supercyclus is intussen voorbij.  Wat bleef waren hoge schulden en overcapaciteit.

In een eerste fase maakte dit de crisis nog erger. De capaciteit kon niet zomaar worden verlaagd omdat de kasstromen hoog genoeg moesten blijven om de schulden te blijven afbetalen. Deze dynamiek is eigen aan de boom-bust cyclus, die in het huidige economische model gedoemd is om zich te herhalen.

Boom-Bust-Cycle1

De grondstoffensector begint na enkele moeilijke jaren terug recht te krabbelen. Dit is het best zichtbaar in de evolutie van de olieprijs, die sinds het dieptepunt bijna verdubbelde. Omwille van het hoge gewicht van olie in verschillende grondstoffenindexen heeft dit direct een grote impact. Naast olie en afgeleide producten werden ook ijzererts, steenkool, sommige basismetalen (zink, nikkel, aluminium) en de edelmetalen duurder.

Verschillende grondstoffen evolueren terug naar een marktevenwicht. Dit proces verloopt niet bij elke grondstof even snel, vandaar het vrij grote verschil in prijsevolutie. Alle mijnbouwbedrijven en ook energiegroepen hebben hun kapitaaluitgaven drastisch verlaagd. Er wordt dus beduidend minder geïnvesteerd in uitbreidingen van bestaande activa en in nieuwe exploratie.

Daarmee worden in feite de kiemen voor nieuwe tekorten gelegd. Maar dit is toekomstmuziek want de overcapaciteit is nog lang niet bij elke grondstof afgebouwd. Dit is een proces van lange duur en geen enkele producent geeft graag uit vrije wil marktaandeel af aan een concurrent door minder te produceren. We verwachten geen terugkeer naar de dieptepunten van begin dit jaar. Anderzijds is het evenmin realistisch om aan te nemen dat het herstel lineair zal verlopen. Als investeerder is het vooral zaak om selectief te zijn. Daarbij zijn het huidig en toekomstig marktevenwicht en de voorraden belangrijke parameters.

Concreet zijn we op dit moment…

“Duurzaam prijsherstel bij de grondstoffen?” verder lezen

Rusland bron van alle kwaad? (II)

Deze tekst was eerder al toegankelijk voor geregistreerde gebruikers

U kon in het eerste deel lezen hoe Syrië in 2011 de Amerikanen en hun bondgenoten in het Midden-Oosten tegen de haren in streek door voor een alternatieve pijplijn te kiezen die de Amerikaanse belangen niet diende. Niet veel later zette de politieke oppositie in Syrië tegen Bashar al Assad een rebellenleger op poten.

Deze kaderde in de zogenaamde Arabische lente, een verzamelnaam voor de verschillende burgeropstanden rond die tijd.  In de praktijk is de bevolking van die landen nu slechter af dan voor de opstanden, maar dit is weer een ander verhaal.

20160109_mam931

U mag twee keer raden door wie die Syrische rebellen financieel, materieel en logistiek werden gesteund. Inderdaad, de Verenigde Staten, de Soennietische Golfstaten onder leiding van Saoedi-Arabië en Turkije. Dit laatste land speelde (en speelt nog steeds) een eerder dubieuze rol in het conflict. De belangrijkste bondgenoten van Syrië zijn het Sji-ietische Iran en Rusland. Bashar al Assad is zelf een Alawiet, een stroming binnen de Sji-ieten.

De georchestreerde rebellenopstand ontaardde in een regelrechte burgeroorlog. Intussen zijn er zoveel verschillende partijen bij betrokken dat het Syrische grondgebied nu het speelveld is waar uiteenlopende conflicten worden uitgevochten. De gevolgen daarvan zijn letterlijk in heel Europa voelbaar.

Maar terug naar Rusland en de gaspijpleidingen.

We schreven eerder al dat Oekraïne het belangrijkste transitland is voor Russisch gas dat richting de afnemers in de Europese Unie stroomt. Begin 2014 stelde de Verenigde Staten een vazallenregering aan in Oekraïne. Die moest voluit de kaart van het westen trekken en toenadering zoeken tot het militair bondgenootschap NAVO.

De Amerikanen wisten maar al te goed dat Rusland dit niet zou laten gebeuren en dat daar hommeles zou van komen. Oekraïne sloot de gastoevoer af en er werd gevreesd dat (West-)Europa zonder aardgas zou vallen.

Zover kwam het uiteindelijk niet. De burgeroorlog tussen pro-westerse  en pro-Russische Oekraïners, de zogenaamde annexatie van de Krim en de ramp met Malaysia Airlines MH17 zijn allemaal directe en indirecte gevolgen van de gecreëerde instabiliteit in Oekraïne.

Naast verschillende landen uit de Europese Unie was ook Rusland al langer vragende partij om de afhankelijkheid van de Oekraïne-aardgasroute te verminderen. Het South Stream project moest daar aan tegemoet komen. Een pijpleiding onder de Zwarte Zee moest Rusland verbinden met Bulgarije.

photo_verybig_174250

Maar South Stream was ook een concurrent van het eerder aangehaalde Amerikaanse Nabucco-project. Naar aanleiding van het conflict in Oekraïne legden de Verenigde Staten hun westerse bondgenoten op om sancties in te stellen tegen Rusland. Sancties, waar de VS nota bene zelf niet de minste last van heeft maar bijvoorbeeld de Europese landbouwsector wel. Bulgarije en de Europese Unie werden onder druk gezet en het South Stream project werd in 2014 begraven.

De Turkish Stream werd opgevat als een alternatief voor de South Stream. Deze pijplijn zou eveneens onder de Zwarte Zee lopen en het Zuid-Russische Krasnodar verbinden met Thracië. Dit gebied in het uiterste noordwesten van Turkije behoort geografisch tot Europa. Ook de Turkish Stream sleept al een hele geschiedenis met zich mee.

“Rusland bron van alle kwaad? (II)” verder lezen